สำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย    สามคำนี้นักเรียนคงจะคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี  แต่ถ้าให้แยกว่า  คำใดเป็นสำนวน  คำใดเป็นสุภาษิต  และคำใดเป็นคำพังเพย  หลายคนคงจะสับสน และไม่สามารถที่จะแยกแยะได้  ดังนั้นในที่นี้จะขออธิบายและยกตัวอย่างพอสังเขป ดังนี้

 

สำนวน    

               สำนวน  หมายถึง   ถ้อยไม่คำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาเป็นเวลาช้านานแล้ว  มีความหมายไม่ตรงตามตัว  หรือมีความหมายอื่นแฝงอยู่  
            สำนวนมีลักษณะดังนี้
                
   ๑. มีการซ้ำคำ  หรือใช้คำที่มีสัมผัสคล้องจองกัน    เช่น  ขับไล่ไส่ง      หามรุ่งหามค่ำ
                   ๒. มีการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งว่าเหมือนอีกสิ่งหนึ่ง  เพื่อให้เข้าใจง่ายยิ่งขึ้น  เช่น
                           star02_lightblue.gif  แก้มแดงเป็นลูกตำลึงสุก    เป็นการกล่าวเปรียบเทียบสีของแก้มกับสีของลูกตำลึงสุก
                           star02_lightblue.gif  เงียบเหมือนเป่าสาก           เป็นการกล่าวเปรียบเทียบถึงลักษณะความเงียบว่าเงียบมาก  ไม่มีเสียงอะไรเลย
                   ๓.  มีลักษณะเป็นคำคม หรือคำกล่าวที่ให้แง่คิดต่างๆ   เช่น  
                           20_c.gif  มีวิชาเหมือนมีทรัพย์อยู่นับแสน
                           20_c.gif  ไม่มีคำว่าแก่เกินไปสำหรับการเรียน
                                           
เป็นต้น

 

สุภาษิต

                  สุภาษิต  หมายถึง  ข้อความ หรือถ้อยคำสั้นๆ  กะทัดรัด มักมีความหมายไปในทางแนะนำสั่งสอน  มีคติสอนใจ ให้ความจริงเกี่ยวกับความคิด และแนวทางปฏิบัติ  ซึ่งสามารถพิสูจน์และเชื่อถือได้
                  สุภาษิตแบ่งออกเป็น  ๒  ลักษณะใหญ่ๆ  ดังนี้
                   ๑.  สุภาษิตของนักปราชญ์ต่างๆ  รวมถึงพุทธศาสนสุภาษิตด้วย  เช่น
                           10_c.gif  ทำดีได้ดี   ทำชั่วได้ชั่ง
                           10_c.gif  ความกตัญญูกตเวที  เป็นเครื่องหมายของคนดี
                           10_c.gif  ความไม่มีโรค  เป็นลาภอันประเสริฐ
                           10_c.gif  สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มี
                   ๒. สุภาษิตชาวบ้าน  เป็นสุภาษิตที่กล่าวกันมาช้านาน  ตามแต่ละท้องถิ่น  ส่วนใหญ่จะมีคำภาษาถิ่นอยู่ด้วย  เช่น
                           cross02_black.gif  นอนสูงให้คว่ำ  นอนต่ำให้หงาย
                           cross02_black.gif  ยิ่งหยุดยิ่งไกล  ยิ่งไปยิ่งแค่
(แค่ เป็นภาษาใต้  แปลว่า ใกล้)
                                        
เป็นต้น

 

คำพังเพย
 
      
                    คำพังเพย  หมายถึง  ถ้อยคำที่มีความหมายลึกซึ้งกว่าสำนวน  โดยจะมีความหมายในเชิงติชม  หรือแสดงความคิดเห็นอยู่ในตัว  แต่ไม่ถึงกับเป็นคำสอน   มีลกํษณะคล้ายสุภาษิต แต่ไม่ได้เป็นคติสอนใจ  โดยมากจะมีความหมายโดยนัย  ดังนั้นในการใช้คำพังเพยจะต้องตีึความหมายให้เข้ากับสถานการณ์     เช่น  
                           cross02_black.gif  กาในฝูงหงส์    หมายถึง  คนไม่ดี ที่ปะปนอยู่ในกลุ่มของคนดี
                           cross02_black.gif  แกะดำ             หมายถึง  คนที่ทำตัวแตกต่างไปจากผู้อื่น
                           cross02_black.gif  กาคาบพริก      หมายถึง  ลักษณะคนผิวดำแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าสีแดง
                                                      เป็นต้น

star01.gif